ایکینچی دونیا محاریبه‌سیندن سونرا ایراندا گئدن سیاسی-اجتماعی پروسسلره

و آذربایجان دئموکرات فیرقه‌سی‌نین یارانما سبب‌لرینه بیر باخیش

 اؤلکه‌میزین تاریخینده 21 آذر حرکاتی ان اؤنملی سیاسی حادثه ساییلیر. اؤلکه‌ده بو تاریخی حادثه درین سوسیال دییشیکلیگه سبب اولا بیلردی. ایراندا سیاسی، اقتصادی و سوسیال گئری‌لیگه سون قویا بیلردی. ایرانین سون یوز ایللیک تاریخی اؤلکه‌نین مستقیللیک، آزادلیق و سوسیال عدالت اوچون اورادا یاشایان خالقلار، خصوصیله غیرت‌لی آذربایجان خالقی طرفین‌دن فداکارلیقلا آپاریلان مباریزه ایله دولودور. اونلار بو یولدا چوخلو قوربان‌لار وئرمیش‌لر. تاریخین معین مرحله‌لرینده خالقین مباریزه‌سی مرتجع و آوتوریتار حکومت‌لری گئری چکیلمه‌یه مجبور ائتمیش. سون ایللردکی اجتماعی-سیاسی حرکات و اینقیلاب‌لار بو خالق‌لارین مؤوجود دورومدان خلاص اولما‌لاری، داها یاخشی و اینسانی بیر حیات یاشاما‌لاری اوچون ائتدیک‌لری مباریزه‌نین نتیجه‌سی‌دیر. ارتیجاچی قوه‌لر امپئریالیست دؤولت‌لرین کمگیندن یارارلانماقلا مؤوجو شرایطی ساخلاماقدا دیرنیش گؤسترمه‌لری سبب اولدو کی، اؤلکه خالق‌لاری اؤز ایستک و طلبلرینه چاتماسین.

ایگیرمینجی  عصرین اوللرینه قدر ایران چار روسیاسی و اینگیلتره‌نین نفوذ دایره‌سینده ایدی. شیمال و شیمال-غربی روسیا و جنوب منطقه‌سی ایسه اینگیلتره‌نین تأثیری آلتیندا ایدی. ایران دؤولت‌لری بیری دیگری‌نین آردینجا اونلارین الالتی‌سینا چئوریلدی‌لر.  ایگیرمینجی عصر اینقیلابلار عصری‌دیر. بو عصرین اوللرینده روسیا اینقیلابی دونیانین سیماسینی ده ییشدی. ایراندا دا مشروطه و سونراکی اینقیلاب‌لار مرتجع حاکمیت‌لری یا دئویریر و یا اونلاری گئری چکیلمه‌یه وادار ائدیردی. لاکین اؤلکه ایجتیمایتین گئری …

Read more

بولود قاراچؤرلو سهندین شعرینده «باشقا بیریسی‌نین وارلیغینی درک ائتمک» یا دا «دویغوسال ائپیک‌‌لیک»

یازان: همت شهبازی – چئویرن: رامین جبارلی

سهندین طرفيندن بشریتین آجینا‌جاقلی میفی و اونا حاکيم قانون‌لاری چاغداش فورمادا اورتایا قویولوشو بیر نوع اونتولوگیا‌دیر [هستي‌شناختي] کی، چاغداش توپلومسال جیلوه‌لر، چاغداش ائپوسا چئوریلمیش‌دیر و صنايعلی دونیا، چاغداش میف‌لرین تانریسی سانیلمیش‌دیر. اؤز اکتشافاتلارینا اؤیونن و بشر حاقلاریندان دم ووران دونیا. آمما سهندین باخیشیندا انسان شخصیتینی و حاقلارینی آیاق آلتینا آتماق بو میفیک دونیانین ان ساده قانونودور. بو حاقدا «سهند تپه گؤز پوئماسیندا گونده‌لیک سیاسی مسئله‌لره توخانیب و آمئریکا‌لی مصلحتچی‌لری کی، گویا یئنی مدنیت و بشر حاقلارینین ایراندا تبلیغچی‌لری‌دیرلر «تپه‌گؤز»ه بنزتمیش‌دیر».1 بیر گؤزله دونیایا باخان و انسان وارلیغینی اودان تپه‌گؤز. او، صنعتکارلیقلا بو اکتشافلارینی میفیک سیناقلارا کئچمک اوچون تکجه قایناق بیلن دونیانین تراژیک سوژئتینی تصویره گتیرمیش‌دیر. بو سوژئت اؤزلرینی «دلی دومرول» کیمی اؤلومسوز سانان انسانلارین ياشامینا خبردارلیق و باشلانغیج‌دیر. چاغداش ائپوس اؤزونه اؤیونور، آمما او، بو ائپوسون کولمیناسیا نؤقطه‌سینی[نقطه اوج] فاجعه‌لی گؤرور. ائله همن فاجعه‌لی ائپوس، اونو بیر چیخیش یولو آختارماغا مجبور ائتمیش و نتیجه‌ده بو فاجعه‌لی‌ بشری قانون اوچون بوتون انسان‌سئور قانونلارین گئنیش‌لیيی قدر بیر قئید الده ائده بیلیر و بو محمد مختاری دئمیشکن «باشقاسی‌‌نین بیریسینین وارلیغینی درک ائتمك»دیر.
بو قونویا کئچید اوچون، «ارمغان 2» شعریندن بیر نئچه بند بورادا گتیریلیر. بو شعر شهریارا خیطاب نظمه چکیلمیش بیر مکتوبدور. بو همن اثرد…

Read more

بطنیمین گودوکچولری

رقیه کبیری

بو حئکایه اؤلکه‌مین بوتون اوشاق- گلین‌لرینه تقدیم اولونور

دوزاغا دوشموش بیر حئیوان کیمی‌ام. قایین‌آنام چیین‌لریمدن یاپیشیب چکیر، آنام ایسه گاه آیاقلاریمدان ایته‌له‌ییر، گاهدان دا أللرینین گوجونو یانچاقلاریما سالیر، بلکه وجودومون ائشیکده قالمیش بؤلومونو دلییه سوخسون. بدنیم دؤشدن یوخاری داغا ساری، یانجاقلاریمدان آشاغی ایسه داغین کؤلگه‌سینده قالمیش دره‌یه ساری آسیلی قالیب. ده‌لیکده گرفتار اولموش قوللاریمی‌بئله ترپده‌نمیرم. من سیلاحلی بیر اووچونون دوزاغینا دئییل، بطنیمین گودوکچولرینین، آنام ایله قایین‌آنام ین دوزاغینا دوشموشدوم. آنام‌نان قایین‌آنام اووچو اولماسالار دا، داشدان نوطفه اوولاماق قصدی ایله منی بو دوزاغا سالدیلار. ایت سو گیلیفینده گرفتار اولان کیمی‌من ده بو ده‌لیکده گرفتار اولموشام. سو گیلیفینده گیرفتار اولوب قالسایدیم، اومودوم اولاردی سو زورلاشسا منی ده اؤزویله سورویوب آپارار. آمما سو‌هارا، داشین ده‌لییی‌هارا! اون بئش ایل یاشاییشیمدا بئلنچی بیر سیخما- بوغمایا دوشمه‌میشدیم. قایین‌آنام ایله آنام دئیینه- دئیینه منی ده‌لیکدن چیخارتماغا چالیشیرلار. بیلمیرم اونلارین دئیینمک‌لرینه قولاق آسیم، یوخسا بو ده‌لییین ایچینده قیفیللانیب قالمیش جانیمین‌هایینا قالیم!
دئدیم: «بو ده‌لیک داردی. منیم وجودوم بو د‌ه‌لیک دن مئچمز»
قایین‌آنام دئدی: «آااانئجه کی داردی! هئچ خبرین وار بو ده‌لیک کیم‌لری درمان ائله‌ییب؟»
دئدیم: «من نه دئیرم کی! آمما سیز منیم ائنیمی‌قاریشلایین، گؤرون هئچ او ده‌لیکدن کئچر؟»
«ماشااله، ماشااله بیزه گلن گوندن آغ گونه چیخیبسان دا بالا!…» دئدی قایین‌آنام .
آنام اونون سؤزونو چکنمه‌دی، اوز- گؤزونو تورشادیب دئدی: «ائله قیزیم دو…

Read more

علی توده - 95

(1303-1375)

بؤیوک یارادیجی  شخصیتلر همیشه بؤیوک تاریخی حادثه ‌لردن دوغولوب. 95 ایللیگینی قید اتدیگیمیز شاعر علی توده بو معنادا آذربایجان خالقینین شانلی تاریخینه قیزیل حرفلرله یازیلمیش “21 آذر” نهضتینه باغلیدیر. اُو، عمرونون سونونا قدر ده آزادلیق ادعا‌لارینا صادق قالان نادر یازارلارداندیر.  

جوادزاده علی علیقلی اوغلو: شاعر، 1337-جی ایلدن شوروی یازیچیلار اتفاقینین و آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین عضوو اولوب.

1302-جی ایل بهمن آین 10-دا باکی شهرینده آنا‌دان اولموشدور. بورادا ١٥٠ نمره ‌لی اورتا مکتبین یددینجی کلاسی بیتیردیکدن سونرا عائله‌لیکجه آتا- بابا یوردو اردبیله کؤچوبلر. نتیجه ‌ده، تحصیلی یاریمچیق قالیب. لاکین شخصی مطا‌لعه‌ سی، ادبیاتا گوجلو مِیلی، اوندا یازیب-یاراتماق هوسی اویاتمیشدیر.  ایلک شعری ده بو واختلار، 1323-جو ایلده “وطن یولوندا” قزئتینده علی توده امضاسی ایله چاپ اولونوب. 1323-1325-جی ایللرده اردبیل ده “ضد فاشیست”، “جؤودت” قزئتلرینده، ادبی شعر مجموعه لرینده. تبریزده “وطن یولوندا”، “آذربایجان” قزئتلرینده، “شفق”، “آذربایجان” مجمو‌لرینده، “شاعرلر مجلیسی” شعرمجموعه لرینده شعرلری منتظم چاپ اولونموشدور.

اُو، 1323-جو ایلده حزبی تودۀ ایرانین  عضوو اولور. 1323-1324 ایللرده حزبی تودۀ ایرانین اردبیل ولایت کومیته‌ سی تبلیغات شعبه سینده چالیشیر. بیر ایلدن سونرا، 1324-جو ایل شهریورآین 12-ده، تبریزده یارانان آذربایجان دمکرات فرقه‌ سی سیرا‌لارینا داخل اولور. 1324-1325 ایللرده، ملی حکومت یاراندیقدان سونرا، تبریزده معارف ناظرلیگی تدریس شعبه ‌سینین مدیری، 1325-جی ایل تبریز فیلارمونیاسینین مدیری کیمی چالیشیر. آذربایجان ملی-دمکراتیک حکومتی ارتجاع قووَه‌…

Read more

«مهاجر لر»
برتولت برشت – چئویرن: احد واحدی

مهاجرلر

هر زامان،
بیزلره قویولان بو آدی
معناسیز گؤرورم:
«مهاجر…!»
بو او دئمکدیر کی،
بیز بیر اؤلکه‌دن
باشقا بیر اؤلکه‌یه کؤچموشوک؛
بیر حالداکی مگر
کوچدوگوموز بیر اؤلکه‌نی آزادلیقلا سئچمیشیک؟!…
بیز باشقا مملکته گئتمه‌میشیک
عؤمور بویو اوردا قالماق اوچون!
بیز قاچمیشیق بوگون،
داها دوغروسو، بلکه
قوولموشوق، سورگون اولموشوق.
اونونچون بیزه
نه اینکی وطن!
سورگون اؤلکه آدلانمالی
بیزلری ساخلایان اؤلکه!
باخین!
بئله نگران – راحاتسیز اوتوروروق بیز،
امکان قدر سرحدیمیزه یاخین؛
و گوزله‌ییریک وطنه گئری دؤنن گونوموزو
هر کیچیک دگیشیگ،
سرحدین هر یانیندا گؤرونور بیزه،
و یولدان یئتیشن هر کیمدن
حرارتلی و جدی
سوروشوروق هر نه‌یی.
بیر شئی اونودولمور؛
باغیشلامیریق دا هئچ نه‌یی!
تسلیم سؤزو بیگانه‌دیر بیزه.
بیرده ساعاتلارین سوکوتی
چاشدیرمیر بیزی؛
بیز باغیرتی‌لارین سسینی
ائشیدیریک دوشرگه‌لرینیزدن بورایا قدر.
بیز اؤزوموز مگر
سیزین جنایتلرینیزین سس – سمیری کیمی
گئچمه‌دیک سرحدین بو اوزونه؟
بیزیم هر بیریمیز،
بیر شاهید کیمی
دلینمیش باشماقلاریمیزلا
جمعیتین اورتاسیندان گئچه‌رک
گؤستریر اؤلکه‌میزی
میردارلایان رسوالیقلارینیزی!
اما بیزلردن کیمسه،
بوردا قالمایاجاق؛
سون سؤز هله
دیله گلمه‌میش، دئییلمه‌میشدیر!

۱۹۳۷ دانمارک

Read more

فریدون ابراهیمی ٢٠ عصرین گؤرکملی اجتماعی- سیاسی

خادیملریندن بیری کیمی

حؤرمتلی صدارت، حؤرمتلی تدبیر اشتراکچیلاری،

بیزلر بو گون بورایا فریدون ابراهیمی کیمی بیر شخصیتین وطنپرور سیماسینی آذربایجان خالقینا و خصوصیله اونون گلجه گی اولان گنج نسله تقدیم ائتمک اوچون توپلاشمیشیق

بیر زمانلار مکتبلرده خلق یازیچی‌سی میرزه ابراهیموون "گله‌ جک گون" رومانیندا و شاعره مدینه گولگونون "فریدون" منظومه ‌سینده شرایطه اویغون اولا‌راق گنج نسله، یعنی بیزلره ف. ابراهیمینین شخصیتی، وطنپرورلیگی، آما‌لی، هدفی، اونلارین گئرچکلشمه­سی اوغروندا مبارزه‌ سی بدیعی اوبرازلارلا تقدیم اولونموشدو. مستقلیکدن سونرا ایسه آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا یارانمیش مناسیب و مونبیت شرایط‌دن استفاده ائده­‌رک اونون اصل سیماسینی خالقیمیزا، گنجلیگیمیزه تقدیم ائتمک اوچون داها گئنیش، دولغون امکانلاریمیز واردیر. بوگونکو عظمتلی توپلانتیدا ٣ سنتیابر ١٩٤۵- جی ایل تاریخینده تبریزده تأسیس ائدیلمیش آذربایجان دمکرات فرقه ‌سی مرکزی کمیته‌ سینین (آدف م ک) عضوو، ١٩٤۵- جی ایلین دکابر آیینین ١٢- ده (٢١ آذر گونو) آچیلمیش آذربایجان ملی مجلیسینین نماینده­‌سی و همین گونده ده یارادیلمیش آذربایجان ملی حکومتینین ٢٧ یاشلی گنج باش پروکورورو فریدون ابراهیمینین اجتماعی- سیاسی شخصیتی  باره‌ ده سؤز دئمک مسئولیتی منه هواله اولوندوغوندان غرور دویورام. بو اعتیمادا گؤره کونفرانسین تشکیلات کمیته­‌سینه، ایرانلی مهاجرلر جمعیتینین رهبرلیگینه، آذربایجان دمکرات فرقه‌ سینین مرکزی کمیته‌­سینه و صدرینه درین صمیمیتله تشکورلریمو بیلدیریرم.

ف. ابراهیمینین شخصیتی و سیماسینی تانیتماق اوچون اونون "آذربایجان دانیشیر... افتخارلی تاریخیمیزدن بیر نئچه پارلاق صحیفه…

Read more

              تاریئل اومید

فیریدونون سون گونو

تبریز، گولوستان باغی،

فیریدونون سون گونو.

 او، قاچمادی وطندن

او، سئچمه‌ دی سورگونو...

گولشنین اورتاسیندا،

دار آغاجینی سئچدی.

آزادلیغا ایناندی،

آزادلیغا آند ایچدی.

اؤلوموندن قورخماییر،

روحو، عشقی گؤیده ‌دیر.

او، حیاتا کئچمه‌ ین

قانونلارچون گؤینه ‌دی.

کندلری بیر- بیر گزن،

خالقا ساواد اؤیره ‌دن.

اوشاقلار ایله بعضن،

قبیر اوسته گؤروشن...

درسلری قبیر اوسته

یازیب، پوزان معلم.

درمان تک نوسخه- نوسخه،

خالقین دردینه حاکم.

فیریدون ایبراهیمی.

***

کؤینیی قیزیل گولدو،

آزادلیغا آچیلان.

سانکی فیریدون دئییل

خالقین آزادلیغیدیر،

ایندی داردان آسیلان.

تبریز خیابانلاری

دئیین چاتدیمی سونا.

اوخشادیغی بو گوللر

علین اوزا‌دیر اونا...

- بیزیم قلبیمیزده‌ سن،

هئچ یئره گئتمییرسن.

- سن یئنه گله‌جکسن،

اؤلمه میشدن، اؤلمه دین،

هله گولمسییرسن!

ایزدیهام دالغا‌لانیر،

- قیراق بو کندیرلری!

قلبینده آپارماسین،

قوی گله‌جک گونلری!

- قیرغینا یول وئرمیین،

ساکیتلشین دئییر: او.

یومروقلا عدالتین،

قاپی‌ سینی دؤیور او.

- بیز تزه دن گلجییک،

خالق آزادلیق آلا‌جاق.

بو وطنیم، بو خالقیم...

آزادلیغا قالا‌جاق!

ظلمه نه دؤز ، نه اییل!

وطن شاه‌لارین دئییل!

شاه‌لار ابدی دئییل!

بو اصول، بو ایداره،

بیلین ابدی دئییل!

***

تبریز گولوستان باغی

بیر ایگیدین سون گونو...

او، قاچمادی وطندن،

او، سئچمه ‌دی سورگونو!

او، سئچدی دار آغاجین،

آزادلیغا آ…

Read more

قارا کؤلگه‌لر
رحیم خیاوی

۱٫
او گون‌لری هئچ زامان اونودا بیلمه‌دی. حیاتینا سونو گؤرونمز دهشتلی بیر قارا کؤلگه چؤکموشدو. بعضا زیل قارالاشان، بعضا ایسه بوزاران بیر دهشت. نومره‌سیز آغ رنگلی «پیکان»ین ایچینده قارا گئییملی دؤرد کیشی‌نین آج گؤزلری بیر آن دا اولسون اونو بوراخمیردی. شیکارینی اووسونا سالماق ایسته‌ین بوسقودا یاتمیش شیکارچی کیمی‌گئجه، گوندوز گؤزلرینی اوندان گؤتورموردولر. بعضا بیر آن اولموش اولسادا قانشارا چیخیب، قاباغیندان مرموز باخیشلاری ایله کئچیب، بعضا ده یوخ اولموش کیمی‌گؤرونوردولر. آنجاق قارا کؤلگه‌لری‌‌نین آغیرلیغی اونون بوتون وارلیغیندا حیس اولونوردو. او بو آغیرلیقدان قورتارماق ایسته‌سه ده، قورتارا بیلمیردی. آناسی‌نین: -«اوغول، به نییه پالتارنان یاتیرسان؟» سوالینا دفعه‌لرله دولانباج جواب‌لار وئرسه ده، بیر گون دوز جوابدان قاچا بیلمه‌میشدی:
– آناجان، آی‌لاردیر دالیمجادیرلار. بیر آن دا اولسون گؤزدن قویمورلار. فیکیرلری‌نین نه اولدوغو آیدین‌دیر. تئز گئج اوز- اوزه گله‌جک‌لر. او گونو حاضیرلیقلا قارشیلاماق ایسته‌ییرم. من بو قارا کؤلگه‌لی شیطان‌لاری ناکام قویمالی‌یام.
آناسی دریندن آه چکیب، قورخو چؤکموش گؤزلرینی هله گنج‌ایکن ساچلارینا دن دوشن اوغلوندان آییرماق ایسته‌میردی. سانکی چوخورا دوشموش گؤزلری‌نین درینلیگینده اوغلونو گیزلتمک ایسته‌ییردی.
آی‌لار بئله کئچدی. پاییزین ایلک گونلری ایدی. بیر هفته‌یه یاخین بیر دوزومه یاغیش یاغیردی. هئچ کسمک ده بیلمیردی. آناسی دئییردی: «بو سیسقا یاغیش‌دیر، هله- هله کسمییه‌جک.»…
۲٫
او، هر گئجه‌کی کیمی‌یاتاغیندا پالتارلی اوزانمیشدی.‌هاوادا شاختا وار ایدی؛ گئجه‌یه دومان چؤکموشدو. ایشیق‌لار سؤنموشدو؛ دوشمانین‌هاوا هجومو قورخوسوندان …

Read more

علی‌آغا واحد؛ فضولی عنعنه‌سی‌نین داوامچیسی
حسن مجیدزاده (ساوالان)

فخر ائیله‌مه ای بولبول شیدا چمنیم وار
قوی فخر ائله‌ییم من کی، گؤزل بیر وطنیم وار
– دئین شاعر، فطرتاً شاعر دوغولوب، گؤزللییی سئویب، عؤمرو بویو ائلینه، یوردونا اوره‌کدن باغلی اولوب، همیشه وطن و گؤزللیک عشقیله اوره‌یی چیرپینان عصریمیزین یگانه شاعری، بؤیوک عارف شاعریمیز فضولی‌نین نجیب خلَفی و لیاقتلی وارثی، محمدقلی اوغلو علی‌آقا واحددیر.
زمانیمیزین فوق‌العاده استعدادلی شاعری واحد، اؤز سئودییی ائل و خلقی‌نین شعر انکشافیندا گوجلو تأثیری اولموشدو. او، اؤز صمیمیّتی ایله اوستون یئر توتور؛ او، بؤیوک انسان‌لاردا اولان صفت‌لره یییه‌لنمیش بیر صنعتکار اولوب، حیالی و ایگیدلییی ایله بیرلیکده تواضعکار شاعردیر. او، آلتی یوزدن آرتیق گؤزل غزل‌لریله فضولی‌میزین عنعنه‌لرینه دوامچی اولاراق شعرلری‌نین بیرینده دئییر:
دئیردیم اهل قلم، واحد، عفو ائدرسه منی،
بؤیوک فضولی‌میزین یادگاری من اؤزومم!
بو فخردیر منه واحد، کی خلق شاعری‌یم،
بؤیوک فضولی‌لرین خاک پایی‌نین بیری‌یم.
البته بونو دا قید ائتمک گرکلی‌دیر کی، فضولی یادگاری و فضولی عنعنه‌سینی داشیماق و یا بو ادّعانی ائتمک نه‌قدر بؤیوک و نه‌قدر چتین‌دیر.
۱۶-جی عصر، فضولی عصریندن بری چوخ‌لاری غزل دئییب و یا باشقا سؤزله دئمک اولار کی، هر شاعر اؤزونو سیناماق اوچون ده اولسا غزل و یا غزل‌لر یازیب و بعضاً بیر، ایکی و یا بئش قطعه گؤزل غزل یازان‌لار دا اولوب؛ اما دیلیمیزده دؤرد-بئش یوز اعلا غزل‌لر فضولی و سیّد عظیمی‌چیخساق قوشان اولماییب. البته ذاکر، راجی، صراف، صابر ذکری و فکری اردبیلی، خورشید خانیم ناتوان، نباتی، حئیران خانیم و یا مثال اوچون بؤیوک غزل شاعری حاج سید عظیم شیروانی بیر …

Read more

تاریئل اومید

ایرانلی مهاجرلر ادبی بیرلیینین صدری

آزادلیغی آلمایینجا

نئچه ایلدیر

اوفوقلر ده گولومسمز

بیر مملکت اوزرینده.

آزادلیغی،

سادتی او اؤلکه‌ نین

اولمایینجا اؤز الینده.

نئچه ایلدیر اسارتیم

تملینه

مبارزلر بالتا چالار.

ستتارخان تک حیاتلاری

عمللری نغمه اولار.

نئچه ایلدیر بیر مسلکدن،

بیر آرزودان

شاخه- شاخه آیریلیقلار

دوغولموشدور.

نئچه ایلدیر خالقیمیزین

سئوینجلری یاناقلاردا

دوداقلاردا بوغولموشدور.

محببت ده

آغ گونونو گزیر هله.

بیر مقاما بنددیر او دا،

اولدوز کیمی سپه ‌لنه.

سن ده بیل کی، عزیز وطن،

قارانلیقلار گؤزلریمی

باغلایانماز.

تاریخ بئله

زامان بئله

منیم ووران اللریمی

بیرجه آن دا ساخلایانماز!

عزیز وطن،

فتح ائدیلمز سنگر اولدون.

سن ووروشلار میدانیندا

سیپر اولدون.

بیر وولکانام-

بو دونیانلا باریشمارام.

آزادلیغی آلمایینجا،

آزادلیغین اولمایینجا،

اؤلسم، وطن،

تورپاغینا قاریشمارام.

منیم گلجه ییم اولاجاق

تانیش گدیکلرله اوز- اوزه دوردوم،

قلبیمی گؤورتدی چالینان بیر ساز.

آی دوغما تورپاغیم، آی دوغما یوردوم،

من سندن یاپیشیب دیکلدیم بیر آز.

خالقیما سؤیکنیب باخدیم ایره ‌لی

بوردا سالینمامیش کندلری گؤردوم.

چیل- چیراق ائده ‌جک زیل گئجه‌ لری-

چایلارین بوینوندا بندلری گؤردوم.

سئوینسین او گونش، او اولدوز، او آی،

گؤروم سادتده ائلین سسینی.

گلسین گؤروشونه قوناقلار قیش، یای،

شاعر نباتینین مقبره‌ سینین.

ائله آزادلیق دا گونش کیمیدیر،-

نورونو هر یئره سالاجاق یقین

بوردا شهر- شهر قالخیب اوجالان-

منیم گلجییم اولاجا…

Read more

گونشه داریخیرام
سیاوش کسرایی
چئویرن: سودابه تقی‌زاده زنوز

بولوتلار، قاپانمیش گؤی‌لر و سویوق اوتاغین سیخیجی حالی
آ‌‌ی‌ین بوتون گونلرینی
اومودسوزلوغا بولاییب، موردارلاییر
و من سنی دوشونرک، ای دمیر قاپیجیق‌لارین آرخاسیندا پارلایان اؤلکه
گونشه داریخیرام!

ماوی رنگلی سویونا و گؤیونه
باشی‌اوجا داغلارینا
چیچکلی دوزنلیکلر، کؤلگه‌لی دره‌لرینه
چالیشقان خلقینه،
توپ-توپ توپلانمیش آغریلار اوستونه آغریلار
یولوندان دؤنمه‌ین قوجامان توپراقلارینا موبارک!
عؤمور آتیم یورغون تنیمین آلتیندا
باش آلیب باشقا یئره چاپدیرسا دا
من سنی دوشونورم!

نه بیر تانیش، نه بیر سیرداش
نه بیر آنلیق چیین‌لرینه سؤیکنه ‌بیله‌جک بیر یولداش
بیر سنسن، اضطراب- قورخولارینلا بیر سن
بیر سنسن، سیغیناجاقسیز بیر سن
تانیش دئییل هئچ بیر شهر،
باغ،
چای
تانیش دئییل هئچ بیر ائو،
کوچه،
یول
هئچ بو صؤحبت ده، بیزیم سئودگیمیز صؤحبت دئییل
سن بو درمانسیز آجی‌لارلا
بو جاوابسیز سوال‌لارلا
کیمه دؤنرسن، قوولاجاقسان
هارا گئتمک ایسته‌ییرسن؟‌هارا؟

کیمسه یورغون اینسانین ائوینی
وارلیغی ایله ایشیقلاندیرماز
آدینی چکمه‌ییب، سؤز-صؤحبت ایله
روحونا اوخشاماز
گئجه یاریسی‌نین گؤز یاشلاری
قورتاریجی اولسا دا
من،
دوستلارلا ایله‌شیب، سرخوشام، خوشام،
دئمک، گولمک، ایچمک، شعر ایله صؤحبت
هر‌هانسی دیل، هر‌هانسی طرز ایله دانیشیرسان دانیش
سؤز بیرلیک و ایلقاردان
ابدیلیکدن‌دیر، دوستجاسینا!
آمان خیال‌لار الیندن،
آمان!
منیمله اوینامادیغی اویون قالمایان
سینیق-سالخاق یوخولاردان!

سحر پارلادیغیندا قاپی‌جییغیم
هله ده سیخیجی بولوتلارلا دولودور
اما من
ای پارلایان اؤلکه
اوره‌ییم سنین گئجه‌لرین
کؤکسوم سنین ایشیق سئور…

Read more

آتام / سعید موغانلی

آتام
سعید موغانلی

آنام سانجی چکنده اؤلمه‌میشدی بیردن
ایندی آتام اوچ وعده اؤلور چؤره‌ک یئرنه
آتام شوکور ایچینده
ساری تئللی بوغدالاریمیزدا
آتام گؤی آتلی سولطان
او قده‌ر آج قالدی کانسئر بو شالدیلدی معده‌سینه
او قده‌ر دؤیوشدو عراق ساواشیندا
حاجی‌لار بورجا دوشوب مشهده گئتدی
لندنه اوچدو
او قده‌ر اوتاندیردی شلمچه‌نی
برادر آغا ساری قوچلاریمیزی
قوربان دوغرادی
او قده‌ر دؤیوشدو
هئچ کیم قورخوسوندان سالام وئرمه‌دی سرطانا
چاراسیز گئجه نامازی قیلدی
چاراسیز زنگ آچدی سردارا
سلام آقای رئیس
سلام آقای همسنگر
سیزین خسته‌خانادا معده آغریسینا
نه قده‌ر روشوه وئرمه‌لییم
معده‌مه پاتک ووروبلار قوربان
صداما گوجوم چاتیردی سرطانا یوخ
مکتوب یازدی آتام
سلام آقای میلیاردر
سلام آقای همسنگر
سلام حضرت اجل اکرم افخم
کارخانازدا نگهبان ایسته‌میرسیز
باقی بقای حضرت عالی
آتیمیزی ایتیمیزی داریخما بوغدو
کیشنه‌شیردیلر اولاشیردیلار
سونرا اینه‌ییمیز سودون چوخالتدی بیردن
تویوقلاریمیز ایکی ساریلی یومورتدادیلار
قویونلاریمیز ائکیز دوغدولار
ننه‌م ناماز اوسته
شاه مقصود تسبئحینه ده دئدی
یاخشی کی بالام آجیندان اؤلمه‌دی
سون بئشیک بالام
و داها سونرا
مهره- مهره خرجلندی قیرمیزی تراکتوروموز
آتام مکتوب یازدی
«معجز» دیوانی‌نین آراسینا قویدو
سلام آقای احمدی‌نژاد
دونن قونشو کتدی عدالت
آجیندان اؤلدو
عدالت سهمینه چاتمادی
کفن پولونا ایکی آناج قاز ساتدی
گوللوبه‌ییم خالا
سونرا
حیدربابانی اوجادان آغلادی
یاخشیلیغی الیمیزدن آلیبلار
یاخشی بیزی یامان گونه سالیبلار
آتام مکتوب یازدی
سالام تانری بی
سالام ایلاهی
نئجه‌سن قاداسی
خسته‌خاناندا بوش یئرین وار
داریخیرام وال…

Read more

            غلامرضا مجد فر 

ای وارلیلار!

ای وارلیلارا صفالی بایرام

یوْخسوللارا درد و قان اوْروجلوق

اَل ساخلا، بیر‌آز یاواش- یاواش گل

مکث ائیله، بیرآن دایان اوْروجلوق

دوْخسان تومنه دوْنان یئرآلما

پوُل چاتمیری، یوْخ آلان اوْروجلوق

رحمت آیی کیم دئییر بوُ آیه

قیپچان، دابیر آز اوُتان اوْروجلوق

چیلپاقدی اوُشاغی کارمندین

تاپمیر آلا بیر توُمان، اوْروجلوق

خلق آت‌ کی دگیل، قاطیر دگیل کی

یوْنجایله یئیه سامان، اوْروجلوق

قیلچیقلی خمیر، یاوان چؤره‌کله

احمقدی اوْروج توُتان اوْروجلوق

قوْرخوم بوُ دوُ بوْش قالا مچیدلر

چوْخ آزدی ناماز قیلان، اوْروجلوق

از بس کی کلک ساتیبدی زاهید

هر یئرده دئییب یالان، اوْروجلوق

چوْخ سؤزلرینی اینانمیرام من

سن سئوسن اگر، اینان اوْروجلوق

دادمیر اَتی ایللریله فعله

بیر عده تیخیر کالان، اوْروجلوق

کیمدیر بوُ فقیر-‌ ‌ي بی‌نوانین

احوالینه بیر یانان، اوْروجلوق

روْنقلیدی چون کوْپن بازاری

بیکارلار آچیب دوکان اوْروجلوق

کندلی زمینی بوُراخدی اوْلدو-

سیگار و کوْپن ساتان، اوْروجلوق

افسوس، شیرین کئچن زامانلار

چئوریلدی ، دؤنوب زامان اوْروجلوق

خرج اوسته عیالیله دئییشدیک

گؤردوک وئریلیر اذان اوْروجلوق

افطار آشی چوْخلو دن- دؤش ایستر

اوْلماز یانا بوْش قازان اوْروجلوق

باتمانی اوچ عابباسی اوْلان ماش-

هر کیلوسو یوز تومان اوْروجلوق

آیدا دوْ دیرم کوْپن یاغیله

حئیراندی تکذبان اوْروجلوق

یئر خوش ائله‌ییب، دایانما قوْی گئت

لطفون آزالیر هاچان اوْروجلوق

بایرام، باهالیق، اوچوز قوْنوشدوز

کسدیز ها‌میدان، امان اوْروجلوق

یوْخسوللارا جام شوکران سان

ترپن، لپه‌لن، جالا…

Read more

آنا دیلیمیز
حسن ریاضی (ایلدیریم)

دیل اجتماعی بیر وارلیق‌دیر. انسانلار دیل واسطه‌سی ایله بیر- بیرلرینی آنلایـیر، باشا دوشور. بو باخیمدان دیل، انسیّت واسطه‌سی، تفکر قالبی، هم ده دنیانی درک ائتمه آلتی‌دیر. باشقا بیر سؤزله دئسک، انسانلار دیل واسطه‌سی ایله دوشونور، فکر‌لرینی تجسم ائدیر و باشقالاری ایله انسیّت‌ده اولور. دئمک، دیل انسان حیاتینـین، انسان جمعیّتی‌نین هم معناسی هم ده او وارلیغین انعکاسی‌دیر.
دیل، جمعیّتین مالی‌دیر. جمعیّت یوخدورسا، دیل ده یوخدور. انسان جمعیّتی ایله دیل بیرگه یارانیب، بیرگه انکشاف ائدیب و بو گونگو وضیّعته چاتیبدیر. انسانلارین حیات طرزی، دنیا گوروشلری یالنـیز دیل واسطه‌سی ایله آیدینلاشا بیلر. دوز دئـییرلر کی، دیل جامعه‌نین گوزگوسودور. دیل ائله بیر مثل‌سیز اجتماعی حادثه‌دیر کی، انسان جمعیّتی‌نین الده اولونموش علمی‌– مدنی تجربه‌لرینی محافظه ائد‌ر‌ک، اونلاری یاشاتدیریر، انکشاف ائتدیریر. دیل واسطه‌سی ایله‌دیر کی، کئچمیش نسل‌لرین بیلیک و تجربه‌لرینی ایندیکی نسل منیمسه‌ییب، اؤیره‌نیر و گله‌جک نسیل‌لره چاتدیرا بیلیرلر. بئله‌لیکله اجدادلارلا تؤره‌مه‌لر آراسیندا معنوی کؤرپو یارانیر.
دیلین کومه‌یی ایله انسانلار علم، تکنیک و باشقا مدنی ثروت‌لری الده ائده بیلیرلر. دیلین وارلیغی ایله، مدنیّت‌لر یارانیر. دیلین واسطه‌سی ایله مدنیّت‌لر بوتون بشریّتین مالینا چئویریلیر. یئر کوره‌سی‌نین ملّیّت‌لری، مدنیّت‌لری، دیل واسطه‌سی ایله بیر ـ بیرلری ایله علاقه ساخلایا بیلرلر. علمی‌کشف‌لر، بدیعی صنعت اثرلری، فلسفی، اخلاقی نظریه‌لر و… دیل واسطه‌سی ایله دونیادا یاییلیر. بئله حال‌لاردا زامان و مکان‌لا علاقه‌دار اولاراق دیلین یازیلی شکلیندن داها گئنیش استفاده اولونور. جمعیّتین…

Read more

سلطانعلی میرزه ‌زاده

ایران آذربایجانینین انجومنلرینین تشکیلی و فعالیتی

(۱۹۴۵-۱۹۴۶-جی ایللر)

ایران آذربایجانی خلقینین  ایلک دولت حاکمیتینین یرلی اورقانی اولان انجومن ۱۹۰۶- جی ایلین آخیرلاریندا تبریزده تشکیل ائدیلمیشدیر. تبریز شهرینین انجومنینین تشکیلی بوتون ایران اراضیسینده انجومنلر یارادیلماسی اوچون بیر باشلانغیج اولموشدور. بئله کی، تبریزده انجومن یارادیلاندان سونرا، تهراندا، اصفهاندا، کرماندا، رشتده، مشهدده، شیرازدا و ایرانین باشقا شهرلرینده ده تشکیل ائدیلمیشدیر.

۱۹۰۵-۱۹۱۱- جی ایللر انقلابی دؤورونده میدانا گلمیش انجومنلر ایچریسینده ان انقلابی و دئموکراتیکی تبریز انجومنی آدلانان آذربایجان ایالتی انجومنی ایدی.

دوغرودور، انقلابدان سونراکی دؤورده انجومنلر موقتی اولاراق آرادان قالدیریلمیشدیر. لاکین گئنیش خلق کوتله ‌لری ارتجانین اؤزباشینالیغینا باخمایاراق خلق حاکمیتی اورقانی اولان انجومنلرین یارادیلماسی اوغروندا مبارزه‌ دن ال چکمدی. آذربایجان خلقی یئنه ده ملی-آزادلیق اوغروندا مبارزه ‌یه قالخدی. شیخ محمد خیابانینین باشچیلیق ائتدیی ملی- آزادلیق حرکاتی تبریز شهرینده غلبه چالدی و انجومنلر یئنیدن تشکیل ائدیلدی. لاکین چوخ کئچمه ‌دن بو مترقی آزادلیق حرکات دا بیر سیرا سببلر اوزوندن مغلوب ائدیلدی، تشکیل اولونموش  انجومنلر آرادان قالدیریلدی.

لاکین یاریم عصرلیک ملی موختاریات اوغروندا مبارزه تاریخینه و انقلابی عنعنه‌ یه مالیک اولان آذربایجان خلقی، یئنه ده ایران خلقلرینین آزادلیق حرکاتیندا بایراقدار اولدو.

انجومنلرین تشکیلی تاریخینده ۱۹۴۵-۱۹۴۶- جی ایللر آذربایجان خلقینین ملی- آزادلیق حرکاتی خصوصیله قید ائدیلمه ‌لیدیر. هئچ ده تصادفی دئییلدیر کی، ۱۹۴۵-۱۹۴۶-جی ا…

Read more

۱۹۴۶-۱۹۴۵ جی ایللرده ایکی گنج

انقلابچینین باشینا گلن بیر حادثه‌ دن بحث اولونور

نیازی ئوزو و انوشیروان حاقیندا باشلارینا گلن بیر احوالاتی نقل ائدیب دئییردی:

تهران حکومتینین ۱۹۴۶- جی ایلین دکابریندا وطنیمیزه خائینجه‌سینه غفلت باسقینلاردان سونرا مرکزی کمیته‌ نین تاپشیریغی ایله تبریزین یاخین شهرلریندن بیرینه مخفی تاپشیریغا گؤندریلمیشدیک. بیز بیر نئچه تاپشیریغی یئرینه یئتیردیکدن سونرا بد خبر اشیتدیک. بیزه بو بد خبری قوناغی اولدوغوموز شیخ علی خانین اوغلو اشرف بئی وئردی. او، بو وقت چوخ هیجانلی ایدی. خبری دئدیکجه خیانت دئییردی. بیز اونلارین چوخدانکی قوناقلاریندان ایدیک. بونا باخمایاراق کی، اونلارین عائله‌سینده هئچ بیر پارتیا عضوو یوخ ایدی. بو آداملارین بیزیم پارتیایا چوخلو اعتمادلاری وار ایدی. قوناقپرور عائله باشچیسی بو خبردن چوخ ناراحات اولموشدو. اوغلوندان خبری اطرافلی اؤیره­ندیکدن سونرا بیر قدر فکره گتدی.

او، تئز هر ایکی اوغلونو یانینا چاغیریب، اونلارا نه ایسه تاپشیریق وئردی. سونرا انوشیروانین یانینا گلدی و دئدی:

«اوغوللاریم ایشلر چوخ پیسدیر. شاه قوشونلاری آذربایجانین بیر چوخ شهرلرینی توتوبلار. ایندی هر دقیقه قورخولودور. تبریز الد‌ن گئدیر. تهران حکومتی وحشی حرکتلری ایله بوتون شهرلرده چوخلو قانلار آخیدیر. سیزینکیلر گئری چکیلیر. چوخلو فدائی قیریلیر. گوجلر برابر گلمیر. شاه قوشونلاری طیاره‌ لردن، تانکلاردان، توپلاردان استفاده ائدیر. چوخلو قانلار آخیدیلیر. شهرده، کندلرده قان سو یئرینه آخیدیلیر. چوخ یئرلرده پوستلار قورولور. شهرلر آراسی آختاریشلار گئدیر. توده‌ چیلری یئرینده‌ جه گوله باران ائدیرلر. شاه قوشونلاری چوخ سرعتله ایر‌لی گدیرلر. بئله گئتسه بورالارا حتی گلیب …

Read more

نھضتيميز و دونيا سياستى

نھضتيميزين دايره سى گئنيشله ­ييب اھميت کسب ائتديکجه دونيا ديپلپماتلارى و دونيا آزاديخواھلاری­نين اونا نسبت ماراق و توجه­ھى آرتماغا باشلادى، نھايت ايش او يئره گليب چاتدى کى، آذربايجان مساله سى بين الميللى شکيل آلاراق دونيا مطبوعاتى نين گونده ليک مؤوضوعلارى نين بيرينجى سينى تشکيل وئردى. بوتون دونيا راديولارى. مختليف ديللرده اؤلکه ميزين آدينى و نھضتيميزين جريانين سؤيله مکده بير- بيرينه سبقت ائتمگه چاليشديلار.

بونون البته جور - بجور علتلرى اولا بيلردى. آما بعضيلرى اوندان شورالار اتفاقى علئيھينه ايستيفاده ائتمگه چاليشيرديلار.  بيزيم عقيده ميزه گؤره بو غدارانه و خاينانه سياست ايدى.  اونلار بيزيم داخيلى دوشمنلريميزدن مدافيعه ائتمک مقصديله مساله­نى بو شکيله سالماغا جان آتيرديلار.   حالبوکى آذربايجان نھضتى ايران اوچون تام معناسيله داخيلى بير ايش ايدى.   ايران خلقى بو نھضتدن بؤيوک اميدلر گؤزله ديگيندن داخيلى و خاريجى مورتجعلر اونو بو افترالار ايله بوغماغا چاليشيرديلار.  بعضى دوشمنلريميزده بيزيم بؤيوک ميلى حرکتيميزه گولونج اولاراق تجزيه نامى وئرمکله بوتون جماعتى بيزيم علئيھيميزه تحريک ائتمک ايسته ييرديلر. حالبوکى، داخيلى موختاريت مساله سى تجزيه دئمک دگيلدى.  فيرقه ميز بو مساله نى ١٢ - شھريور اعلاميه سينده " فدراتيو " محکم دليللر ايله شرح وئريب، بئله بير احتيمالين و توجه­هين قاباغينى آلميشدى.   حتا بيزيم نظريميزده فدراتیو اوصولو دا تجزيه دئمک دگيلدير.  نئجه کى شھريور موراجيعتنامه سينده گؤستريليبدير اگر فدراتيو تجزيه دئييلسه  ايدى، ائله ايسه آمئریکا جمھوريتلرى اتفاقى، سوييس مملکتى تجزيه ائديليب مرکزيتدن دوشموش مملکتلر حساب اولونمالى ايديلر.  

ميلى محلى…

Read more

بو شعر اوزون ایللر آیریلیغیندان سونرا

وطنی زیارت ائتدیگیم واختلارا تصادف ائدیر.

وطن اوغلو

کئچن کئچدی، اوره ک جوشدو، آلیشدی.

گله­جکدن دانیش، یاز، وطن اوغلو.

اوزاق قارداش یاخینلاشیب، دانیشدی،

قله‌مه آل، قوی یارانسین سؤز ، وطن اوغلو

بیز سلام گؤندردیک ساغ وطنداشا،

یاغییلا دؤیوشن ایگید قارداشا.

خزان پاییز کئچدی، قیش چاتدی باشا،

باهار نفسیله یاز، وطن اوغلو.

اوجا داغلارباشی داییم- قار اولار،

بیرلیکده دوشمنی أییب هر زامان.

آیریلیق اولماسین آماندیر، آمان،

أیرینی کسه‌جک، دوز، وطن اوغلو.

مردلرین تاریخده دئییلیب، آدی.

اوره ک بیر، دیلک بیر بودور، مورادی

یوردوموز کوروغلو، بابک سوراغلی،

نامرددن الینی اوز، وطن اوغلو. 

اینجه­لیب اوزاق یول چوخ یاخینلاشیب،

قیزیل گول، قر‌نفیل آچیب، دولاشیب،

یازیلان تعریفلر گلیب، یئتیشیب

خائینی ریشه‌ دن قاز، وطن اوغلو.

آستارا کؤرپوسون شاعرلر کئچدی،

تورکلر، تالیشلار دئییب دانیشدی.

خزره، چایلارا، یولا سؤز قوشدو،

کئفلری ساغ گؤردوم یاز، وطن اوغلو.

وطندیر قلبیمین سئوگیسی، مورادی،

ساوالان داغلییام، حیدر اؤولادی،

بیلین کی، او منم وطنه باغلی،

صیادام پیله­چا‌لی، قیز یوردلو، داغلی.

کریم­اوف (داسی)صیاد آغامی اوغلو ۱۹۹۲.۰۸.۱۲- جی ایل ایراندا اولارکن

Read more

ایران اسلام رئسپوبلیکاسیندا کووپئراسییا حاقیندا

سلطانعلی میرزه زاده

اؤلکه ‌ده یارادیلمیش اسلام اقتصادی قورولوشونون اساس ترکیب حیصه‌ لریندن حساب ائدیلن کووپئراتیو مسئله‌ سیله علاقدار اسلام کووپئراسییا ناظرلیینین تأسیس ائدیلمه ‌سی حاقیندا قانون لاییحه‌ سی حاضیرلانمیش و بو لاییحه مجلیس طرفیندن تصدیق ائدیلمیشدیر. ناظرلیین اساس وظیفه‌ سی «اسلام کووپئراسییا پرینسیپلرینی حاضرلاییب حیاتا کچیرمک، اونو لازیمی ایستیقامته یؤنلدیب گنیشلندیرمک و بوتون اؤلکه ‌ده کووپئراتیو حرکاتینی علاقه ‌لندیرمکدن عبارت ایدی. اسلام کووپئراسییا ناظرلیینین یارادیلماسی ایران قانونونون ۴۳، ۴۴ و ۴۵- جی مادده‌ لریندن ایره ‌لی گلیر. بورادا ایران اسلام رئسپوبلیکاسینین اساس اقتصادی قورولوشونون اوچ نؤع مولکیت فورماسیندان: دولت بؤلمه ‌سی، کووپئراتیو (تعاونی) و خصوصی بؤلمه‌ دن عبارت اولدوغو قید اولونور و اونلارین هر بیرینین احاطه ائتدیی ساحه ‌لر آیدینلاشدیریلیر. لاکن قاباقجیل سول دولت و کووپئراتیو بؤلمه‌ لری شامیل ائدیلیر. خصوصی بؤلمه بیر نؤع یاردیمچی کاراکتر داشیییر و همین ایکی بؤلمه ‌نین تکمیللشدیریلمه‌سینه خدمت ائدیر. بئله کی، خصوصی بؤلمه ‌یه اقتصادیاتین او ساحه -لری داخل ائدیلمیشدیر کی، اونلار مولکیتین بیرینجی ایکی بؤلمه ‌سینه داخل دئییلدیر. یعنی خصوصی بؤلمه - اکینچیلیین، مالدارلیغین صنایعنین، تجارتین و خدمترلرین او ساحه ‌سینه شامیل اولور کی، اقتصادیاتین دولت و کووپئراتیو بؤلمه ‌لرینین فعالیتینی تکمیللشدیرسین.

کووپئرتیو بؤلمه‌ سی شهر و کندلرده اسلام قایداسی اساسیندا تکمیل ائدیلمیش استحصل و ساتیش موسسه ‌لرینی و بؤلوشدورولموش شیرکتلرینی احاطه ائدیر. بئله کی، اسلام قایداسی اساسیندا تشکیل ائدیلمیش کووپئرا…

Read more

کئچه‌دن ائوجیک
علی اشرف درویشیان – چئویرن: حسن ایلدیریم

شاختا-سازاق یوخوسونو قاچیردی. آیاقلاری دیزلرینه‌جن آغریییردی، دده‌سینین دیزلری‌نین آراسیندا بوزوشوب، قالمیشدی. کوره‌یینی دده‌سینین بوش و چوخور قارینینا سؤیکه‌میشدی. آجیندان اوره‌یی اویولوردو. جانیندا هئی قالمامیشدی. اینجارسیزجا گؤزلرینی آچدی. اویان‌لاردا، دده‌سینین یاپینجی‌سینین ائشییینده چوغون سوسموشدورسا، آمما هله‌ده شاختا-سازاق یامانجا کسیردی. ایکی گون ایدی کی اونلار کئچه ائوجییه سیغینیب بیر-بیرلرینه یاپیشیب، قالمیشدیلار. دده اوغلان‌جیغازین ترپه‌نیب، تیتره‌مه‌سیندن دبریشدی و بوغوق بیر سسله دئدی: «سیرو! ائشیک یامان ساووق‌دور.» اوغلان‌جیغاز یاری آچیق گوؤزلری‌ایله یاپینجی‌نین یاخاسیندان قارشیداکی یاماجا باخدی یاماج آغ-آپپاق آغارمیش، بلکه‌ده بیر آز آچیق ماوی‌یه چالان ایدی. اوزاقلاری سیخ دومان بوروموشدو.
«باپیر، آجام!»
دده الینی یاپینجی‌دان ائشییه اوزالدیب، بیر سیخما قار گؤتوروب، اللری ایله قاری سیخدی و «سیرو»نون آغزینا ساری توتدو: «یئ»- دئدی. اوغلان‌جیغاز قار کومبه‌سینی دیشله‌ین کیمی‌ایتی قانادلی «جت» باغیردی، یئر تیتره‌دی. بیردن-بیره بوغوق و یوموشاق بیر سسله نه‌سه بیر شئی یاپینجی‌یا چیرپیلدی و یاپینجی‌نین اوست دئشیییندن قورخموش بیر قوش اؤزونو اوغلان‌جیغازین قاباغینا آتدی. دده‌سی اوغلان‌جیغازین چیینیندن بویلانیب، قوش‌جیغازی سوردو:
«آخ، چوکر شیله نه‌دن قورخوبسان هه؟ طییاره‌دن قورخدون، یوخسا لئیدن‌می، هه؟» دده، قوشو «سیرو»نون الیندن آلدی و ایکی بارماغی‌لا قوشون چینه‌دانینی یوخلادی:
«آجدی، باخ قارنی بوشدور.»
«سیرو» دارتینیب، الینی جیبینه سالدی:
« آخ، بیر شئییم یوخدور کی، یئیه بیله‌سن؟»
الینی جیبیندن چیخارتدی، …

Read more

شانلی اوکتیابر

ای شانلی انقلاب، شرفلی بایرام،

سنینله فخر ائدیر مظلوملار تمام،

آلیرام او بویوک آدیندان ایلهام،

ابدی بیر گونش سندن دوغولدی،

تنو گونش اؤنونده ظلمت بوغولدی.

پارلادین سن شمال افقلریندن،

تیتره دی ظالیمین قصری یئریندن،

چاریزمین ریشه سین قازدین دریندن،

آدینا باش اگدی گون آسماندا،

سنده کی عظمت تکدیر جهاندا.

گوج آلدین فعله دن، الی قاباردان،

ائللری قورتاردین ظلم و فشاردان،

دهشتلی طوفاندان، فیرتینالاردان،

ساحله چیخارتدین بشر حیاتین،

امیدی سن اولدون بو کائیناتین.

ظالم دیکتاتورون پوزدون نقشه سین،

سن قازدین قادین ظلمینین ریشه سین،

عالمه بیلدیردین حقین قوه سین،

محو اولدی حقیرلیک ظلم، اسارت،

مظلوملار تاپدیلار سندن سعادت.

عاجزم یازماغا من وقاریندان،

ایل به ایل خوشگان، نو بهاریندان،

قیزیل بایراغینین دالغالاریندان،

یاییلیر عالمه نور واراق- وراق،

دنیانی بورویور او قیزیل شفق.

تا سنی او داهی لینین یاراتدی،

مقدس آدینی عرشه اوجالتدی،

ائل بوتون بیر گؤزه ل حیاته چاتدی،

دنیا دا خزانسیز بیر بهار اولودی،

ستمکش انسانلار بختیار اولدی.

یئنی بیر روح گلدی سندن بشره،

ائللرین چیخدیلار ایشیق سحره،

ایندی پاک قلبیله آزاد ائللر،

گونده ریر شعریله بو گون نیکنام،

شاعرلر آدیندان آتشین سلام.

محمد باقر نیکنام

"آذربایجان" قزئتی، نمره ۵۵ (٣۴۴)

آذربایجان دمکرات فرقه سینین اورقانی

١۷ آبان سال ١٣۲۵

Read more

سوْن/ رقیه کبیری

«سن ده سوْل‌أققه‌سن؟»

یاتاغیمدا اوزانیب، خیاللاریملا اوُغراشیردیم. گاهدان کئچمیشی، گاهدانسا دا هله گلیب چاتمامیش گونلری دوشونوردوم. خوشلامیردیم گؤزومو آچیم. آمما داداشین سسی خیاللاریمی داغیتدی. دیرسکله‌نیب، قاپینی آستاجا آچدیم. ماما موبایلیندا اونا نسه گؤستریردی. داداش، اؤزو خبری اولمادان مامان ایسه فخر ائله‌دییی بیر مسئله‌یه، اونون دا سولاخایلیق اؤزللیینه، بارماق قویموشدو:
«بولوسن دونیا جمعیتی‌نین یوزه اوْنو سوْل‌أققه‌دی؟»، ماما دئدی.- لحنیندن غرور یاغیردی.
«نه اولسون، چؤره‌یی ساغ ألیوینن یئمه، سوْل ألیوینن یئه. فرق ائلر؟! یاشی دا، قوروسو دا، ایکیسی بیر قاپییه چیخار. آنجاق أل گرح آدامین عملینی آشیرسین.»، داداش دئدی.
ماما اونون سؤزونو ائشیتمه‌میش کیمی آرتیردی: «دونیانین هوشلو- باشلی‌لارینین چوخو سول‌أققه‌دی. بولوسن اوباما دا سول‌أققه‌دی؟»
«کیم؟»
دئیه‌سن داداش مامانین سؤزونو یاخچی باشا دوشمه‌دی. ماما موبایلینی قوردالاییر. او ماما کی من تانیرام اوبامانی تانیتدیرمایاناجان اونو راحات بوراخماز.
«باخ، بونو دئییرم با…»
«هه، أمیرکانین رَس جومهورو»
ماما دئدی: «آرخایینسان کی سن ده سول‌أققه‌سن؟»
داداش باشینین اشاره‌سی ایله هه دئدی. ماما معلیم سایاغی موبایلینی داداشین گؤزلرینه یاخینلاشدیریب، دئدی: «باخ گؤر بوردا أمیرکا یازیلیب یا آمریکا؟ بَه سیز کیشی‌لر نییه سؤزلری دوز تلفظ ائلییه بولموسوز؟»
گئنه مامانین عالیم و فاضیل یؤنو اؤزونو گؤسترمه‌یه باشلاییب. ماراقلییام گؤروم داداش اونون فضل‌نین اؤنونده نه جواب وئره‌جک. او ایسه سول ألی ایله موبایلی آستاجا مامایا ساری ایته‌له‌ییب دئدی:
«أمیریکا دا ائله همان آمریکادی دا.»
ماما بو ده‌فه موبایلی ائله داداشین گؤزلرین…

Read more

ایران اسلام شورا مجلیسی تورپاق اصلاحاتی حاقیندا رولو

(۱۹۷۹-۱۹۸۲-جی ایللر)

سلطانعلی میرزه زاده

آچار سؤزلر: اصلاحاتین قانونلاشدیریلما‌سی، وئریلن ودلر، اونون اجراسی

ایراندا اسلام انقلابینین غلبه‌ سیندن سونرا، اؤلکه ‌نین داخلی اقتصادی حیاتیندا باش وئرن دییشیکلر، حیاتا کچیریلن تدبیرلر، اؤلکه ‌نین اقتصادی حیاتینا دایر شورا مجلسینین قبول ائتدیی نورماتیو آکتلارین آرادیریلیب تحلیلی و تدقیقی گؤستریر کی، ایران اقتصادیاتی ۲۰- جی عصرین ۱- جی یاریسیندا اساساً، یاریم موستملکه اؤلکه‌ لرینه خاص اولان جهتلرینی ساخلاماقدا داوام ائدیردی، ایران گئری قالمیش آقرار اؤلکه ایدی. اونون اقتصادیاتینین اساسینی – فئودال موناسیبتلرینین حؤکم سوردویو، پریمیتیو تخنیکایا و اصوللارا کند تصروفاتی تشکیل ائدیردی.

ایران اسلام شورا مجلی‌سینین اؤلکه ‌نین داخلی حیاتینا دایر قانونوئریجی‌لیک فعالیتی قارشیسیندا انقلابین مقصد و وظیفه ‌لریندن ایر‌لی گلن بیر سیرا موهوم مسئله ‌لر او جمله ‌دن: دولت حاکمیتینین اقتصادی اساسینی تشکیل ائد‌ن اجتماعی – اقتصادی اصلاحاتلار، اؤلکه‌ نی ترک ائد‌ن ایری تورپاق صاحبلری – مولکدارلارین موسادیره ائدیلیب، دولتین الینه کئچمیش تورپاقلاری اوزریند‌کی اجتماعی مولکیتی و اونونلا یاناشی آیری- آیری شخصلرین الینده اولان تورپاق ساحه ‌لرینه اساسلانان خصوصی مولکیتین حدی- حدودونون معین اولونماسی مجلی‌سین قارشیسیندا موهوم بیر مسئله کیمی دوروردو. مجلی‌سین تورپاق اصلاحاتی حاقیندا قانونون[۱] تحلینینه کچمزدن اول، اؤلکه ‌ده اولان تورپاق ساحه‌ لری و بو ساحه ‌لر اساس اعتباری ایله کیملرین الینده اولماسی و عمومیتله، کند تصروفاتینین بعضی جهتلری حاقیندا موختسر ده اولسا قیسا معلومات وئرمیی ضروری ح…

Read more

قیرمیزی پاپیون

مژگان صیامی

آغ آپباق، گؤزه‌ل، نازلی – دوزلو، سس‌سیز سایقیلی «سونا» خانیم! قوجاقلاردان دوشموردو. . . او قده‌ر تربیه‌لی- سئویملی و او عائله‌ده ده یئری وار ایدی کی سون بئشیک سایاغی اونو عزیزله‌ییردیلر. گؤز‌لری بال‌ رنگینده، ساچ‌لاری پامبیق کیمی، جانی هر زمان تر – تمیز. . . او ائوده دوغولموشدو.
هر شئیی اؤزه‌ل و آیریجا آلینمیشدی. بالاجا بیر ‌رنگلی بزکلی کومه‌سی، یاتاق یئری، قاب – قاشیقی، آیین اویونو، توره‌لی اویونجاق‌لاری و. . .
پاپیون‌لاری آرا بیر دئییشیلیردی، آمما قیرمیزی اطلسی پاپیونی چوخ واقت بوینوندا گؤزه ده‌ییردی. سئوه – سئوه ائله بویونا اوخشاییردیلار، قونوم قونشونون بالالاری بو شانس‌لی دوم آغ پیشیگه قیسقانیردی‌لار! اودا اؤزونو نئجه ازدیرمه‌یینی یاخشی بیلیردی. عائله‌نین کولتورونو آنلاییب، یول -‌رویه اویره‌نمیش، سهوی چوخ آز اولوردو. . .
یئنه تاپیلدی!! آرالیق – آرسیز – آریق ائرکک پیشیک. . . توستو ‌رنگینده گؤز‌لری، پیر – پیزاقلی توک، چیرکلی جان و آیاقی‌نین بیری ایسه آخساییردی. بیر نئچه گون اولاردی، گلیب بو ائوین هره‌سینده چابالاییب، میریلدایاراق، سونانی گزیردی، بلکی ده چاغیریردی. . .
بو چولاق ائرکک پیشیک آنجاق بورادان اوزاقلاشمیردی، سوپورگه سایاغی بیغ‌لاری داها دلی دولو گؤرسه‌نیردی.
سونا چوخ سایمیردی، هنده‌ورینه دولانمیردی، آمما سایمامازلیق دا دئمک اولمازدی. . . بیر گؤزو ائو‌ییه‌سینده، اوشاقلاردا، بیر گؤزوده چولاق ائرکک ده قالمیشدی. نه ائده‌جه‌یینی بیلمیردی، آنجاق داورانیشیندان اونا ساری گئتمه‌یه ماراقلی ایدی.
نه قده‌ر چالیشیردی حیه‌ته یول تاپسین، اولموردو. دووار چوخ اوزون، قیقاجی، دمیر نرده‌لر اوخ شکلینده، یان با یان دایانمیش، یولونو دوتموشدو. آت…

Read more